• Eylül
    Sevgili Ziyaretçi Ekim ayı gelmesi ile birlikte Kahve Kulübü kahve alım anketini sonuçlandırdık. Sizlerin oyları ile belirlenecn firmadan Ekim ayı toplu kahve alımı yapılacak.
    Ekim ayı Kahve Kulübü toplu alımı ve kulüp ile ilgili gelişmelerden, özel indirimlerden, yayınlardan hızlı bir şekilde haberdar olmak için buradan Whatsapp Grubuna katılmayı unutmayın.

Elektrikli Öğütücülerde Temizlik ve Kalibrasyon

raistlin

İyi Bilinen Üye
Merhaba Arkadaşlar,

Rehberi buraya eklemenin faydalı olacağını düşündüm. Eklemekle kalmayıp genişletiyorum da. Kendi kendime: ''Görüyorum ve arttırıyorum''... :) Haydi bakalım, sıkılmadan okuyacakları aşağıya alalım:

Birçok kahve severden elektrikli öğütücü kalibrasyonu, bakımı ve temizliği konusunda haklı sorular alıyorum. Buradaki açıklamaları Eureka Mignon modeli üzerinden vereceğim, ancak bir çok kademesiz öğütücü benzer yapıda olduğu için farklı marka ve model kullanan ya da kullanacak olan arkadaşlar da yararlanacaktır. Önemli noktalarda farklı marka ve modellerin ayrıştığı detayları da vermeye çalışacağım, yine faydası olabileceğini düşünerek.

Öğütücüler konusunda deneyimli ya da deneyimsiz herkes ödedikleri yüklü meblağlar karşısında ekipmanlarının doğru kullanımı ve sağlıklı muhafazası konusunda endişeli olabilir. Dolayısıyla herkes için bu okumanın işe yarar olacağına inanıyorum. Belki bir parça da sektörel eleştiri olacak, ancak profesyonellerde dahi bu rehberin içeriğini oluşturan temel senaryolara dair ihmaller ya da yanlış teori / pratik var.

Başlayalım...

İLK KURULUM

Öğütücünüz ulaştı, heyecanlısınız, şahane! Kutu açılımıyla beraber herhangi bir fiziki kurulum ya da elektrik bağlantısı yapmadan evvel kullanım kılavuzuna bir göz atmakta fayda var. Roket ilmi değil, gözünüz hiç korkmasın.

Temel olarak tüm elektrikli ve kademesiz öğütücüler ana gövde, birkaç parçalı hazne ve çoğunlukla kolaylıkla çıkarılabilir bir portafiltre tutucudan oluşur. Varsa bütün emniyet şerit ya da kaplamalarını söktüğünüzden emin olun, portafiltre tutucunuzun yüksekliğini elinizdeki portrafiltreye göre ayarlayın(yükseklik ayarını yapabilmeniz için çoğu basitçe vidalanmıştır) ya da ayrı bir kaba aktararak kullanacaksanız bu tutucu kısmı sökün. Haznenizi yerine yerleştirin ve yuvasına güvenli biçimde oturduğundan emin olun. Yuvanın bir tarafında mutlaka sabitleyici küçük bir vida bulunur. Contalı tipse yerine yeterince sıkı oturur, değilse bu vidaları elle sıkarak kolayca sabitleyebilirsiniz. Parçalar yeniyken birbirleri içine geçmeleri biraz kuvvet gerektirebilir, siz yine de olabildiğince nazik olun. Zira dünyaya bir daha gelirsem muhtemelen gıdaya uygun plastikten hazne üreticisi olurdum. Yapısı ve kalitesine baktığınızda markadan bağımsız olarak en çılgın ve yüksek bedel bu parçalara ödeniyor. Sadece son kullanıcı olarak siz değil, tedarikçi olarak bizler de ödüyoruz. :)

Çıkarılabilir tipte bir güç kablosu kullanılıyorsa sokete düzgünce yerleştirin ve mutlaka topraklı bir prizden güç alın. Bu noktalarda herhangi bir elektrikli cihaz için gösterilecek özeni öğütücünüz için de göstermelisiniz.

İLK KULLANIM

Şöyle bir karşısına geçip bakın, her şey hazır görünüyor muhtemelen. O halde ilk öğütüm...

Elinizde kalan ve bayatlamış çekirdekleri çöpe atmak yerine böyle anlar için saklayabilirsiniz. Öğütücüleri içilecek kahveyi öğütmeye başlamadan evvel bir miktar bayat kahve öğüterek temizlemek akıllıcadır. Fabrikalardan genel anlamda temiz olarak ayrılsa da öğütücü bıçaklarınızda ve öğütüm odasında kalmış olabilecek yağ - kir vb. istenmeyelerden kurtulmuş olursunuz. Bunun sabit bir ölçüsü yok, ben diyeyim 50g, siz deyin 100g... Makul bir miktarda olması yeterlidir.

Temizlik öğütümü sırasında bıçaklarınızın birbirine sürter konumda ve neredeyse tamamen kapalı olmadığından emin olmanız yeterli. Temizlik öğütümüne başlamadan önce öğütüm ayarınızı bir tam tur kadar kalına doğru(saat yönünün tersine) çevirirseniz böyle bir riski engellemiş olursunuz. Öğütücüm boş zaten, ne olabilir ki dediğinizi duyar gibiyim? Bekleyin lütfen, oralara da geleceğiz. :)

IMG_3833.jpg

Yukarıdaki fotoğraf Eureka Mignon serisinin ayar topuzunu gösteriyor. Kademesiz elektrikli öğütücülerde çoğu zaman Fine - Coarse(İnce - Kalın) yönleri ve bir takım numerik ifadelerden başka ayar yönergesi bulunmaz. Eureka böyle bir sistem kullanırken Macap öğütücünün boğaz kısmına iliştirilmiş bir sonsuz ayar vidasına sahiptir; Mazzer gibi markalar ise boğaz kısmını tamamen döndürerek ayar yapmanıza imkan verir. Bu noktada en pratik sistemlerden bir tanesi böylesi bir ayar topuzu. Şimdi bu sistemin Eureka patentli olduğunu söyleyip ürün yerleştirme yapardım, ama... Tabii yapmıyoruz öyle şeyler öhöm.

Temizlik icin öğütücünüzün çalışma kapasitesine bağlı olmakla beraber toplam 50-100g kahveyi 20g'lık dozlar halinde birkaç seferde ve aralarda öğütücünüzü birer dakika dinlendirerek çekebilirsiniz. Bu sırada öğütücünüzün genel çalışma hissiyatına da aşinalığınız başlamış olur.

İLK KALİBRASYON

Dikkat!

Öğütüm ayarınızı yaparken aklınızda tutmanız gereken iki önemli husus var:

1) Öğütüm ayarınızı mutlaka öğütücünüzün motoru çalışır konumda yapın: Bunun iki istinası var, öğütücünün tamamen bomboş olması ve kalına doğru öğütüm ayarı değiştirmek. Fakat kullanıcılar çoğunlukla ince ve kalın farkını unutabiliyor, dolayısıyla temel bir kural olarak öğütücünüzün motoru çalışır konumda değilken ayar yapmayı unutun, en azından başlangıç aşamalarında. Özellikle motor çalışır konumda diyorum, zira sık yapılan hatalardan biri de öğütücünün ON(Enerji yüklü) konumda olmasının onun tamamen yük altında ve işler vaziyette olduğunun zannedilmesi.

Neden böyle?

Öğütücünüz işler vaziyette değilken öğütüm ayarını inceltmek ve bıçakları birbirine yaklaştırmak bıçaklarınız arasındaki kahve çekirdeklerinin sıkışmasına sebep olabilir. Bu durumda motor devreye girse bile tahrik alan bıçağı döndüremez ve tüm güç bir aktarma organı varsa onun üzerinden motora geri döner. Bunu istemiyoruz. Hep tekerleklerinin önüne durağan haldeyken takoz konulmuş kamyonun yürümekte zorlanması örneğini veriyorum. Bu durumda kahve çekirdekleri sıkışınca öğütücünüzde de aynı etki oluşuyor.

2) Öğütüm ayarında tek seferde büyük değişikliklerden kaçının: İlk maddedeki sebepten ve öğütüm tutarsızlıklarından olabildiğince kaçınmak için her seferinde küçük kademelerle değişiklikler yapın. Yukarıdaki gibi bir ayar mekanizmanız varsa eğer her seferinde ''bir'' kademe inceltin, örneğin.

Yeni bir öğütücüde espresso kalibrasyonu yapmanın birkaç farklı metodu var:

1) Mevcut ayarda küçük bir öğütüm yapıp gözle ve dokunarak öğütüm kalınlığını kontrol edin. Çok iri partiküller varsa inceltin, pudraya yakın bir öğütümse kalınlaştırın.

perfetto_verstellrad_2.jpg

2) Yukarıdaki fotoğrafki Mignon Perfetto modelinde olduğu gibi öğütüm ayar topuzunda referans ayarlar yazılıysa öğütücünüzü önce burada yazılı ayara getirin, daha sonra bir deneme öğütü yapıp sonucu görün. Gerekirse ince ayar yapın.

3) Öncelikle öğütücünüz boşken motoru çalıştırıp bıçakları birbirlerine çok yaklaşıp sürtme sesi alacağınız noktaya kadar getirip derhal çeyrek tur kadar geriye çekin. Bu referans noktasından hareketle alacağınız ilk sonuca göre ince ya da kalına doğru ayar değişikliği yapabilirsiniz.

Bunları yaparken mutlaka bir tartı bulundurun. Hem öğütüm çıktınızı hem de espresso çıktınızı doğru ölçmek adına tartısız ilerleyemezsiniz. Espresso çıktınızı da gram cinsinden ölçmeye gayret edin, ml cinsinden ölçümler farklı kahve ve tekniklerde hacmen tutarsız sonuçlar verebilir. Kullanacağınız bir tartı aracılığıyla sizi memnun eden bir kalibrasyon yakaladıktan sonra ne kadar sürede ne kadar öğütüm çıktısı aldığınızı görüp öğütücünüzün zamanlayıcısını buna göre ayarlayabilirsiniz.

Unutmayın!

- Üretim toleransları yüzünden öğütücü bıçaklarınız belirli bir süre kullanımdan sonra daha tutarlı sonuçlar vermeye başlayabilir. Yabancı kaynaklarda bunu ''break-in'' yani alışma süreci olarak görebilirsiniz. Rodaj diyelim mi bizde? Kabaca ilk birkaç kg kahveden sonra(Gerçekçi olursak aslında biraz daha fazla, belki 10, belki bıçak yapısı ve kaplamanıza göre çok daha fazla) hem öğütüm parçacık dağılımı hem de öğütüm sürenizde daha tutarlı sonuçlar aldığınızı fark edeceksiniz.

Referans olması için başlangıç değerleriniz double shot için18g öğütüm çıktısı ve 36g espresso çıktısı olsun, yani 1:2 oranını kullanın. Elbette kullandığınız sepetler, almak istediğiniz sonuç, çıktı içeceği kullanmak isteyeceğiniz bir karışım ya da ulaşmak istediğiniz belli ekstraksiyon değerleri değişiklik gerektirebilir. Belirttiğim sadece başlangıç için referans değerdir.

Pro - İpucu: Açık kavrulmuş single origin kahve çekirdekleriyle espresso hazırlıyorsanız ve son derece kontrollü bir ön demleme, basınç profilleme ve/veya akış profilleme şansınız yoksa, 1:2 yerine daha yüksek bir oran tercih edin, 1:3'lere doğru denemeler yapın.

TEK DOZ - DOLU HAZNE SORUNSALI

Kafaları karıştıran hadiselerden bir tanesi de tamamen dolu bir hazneyle mi yoksa o anda sadece ihtiyacımız kadar kahveyi hazneye dökerek mi çalışmamız gerektiği. Bu konuyu çok fazla detaylandırabilirim, ancak bu yazıda sadece öğütüm ayarına olan etkisi açısından ele almak istiyorum.

Çoğu elektrikli kademesiz öğütücü daha tutarlı(hem öğütüm parçacık dağılımı hem de öğütüm süresi açısından) ve verimli sonuçlar almak için haznede öğütülmesi istenen kahve miktarının üzerinde bir parça ağırlık ihtiyacı hisseder. Bu sayede öğütüm zıplamalarının(Haznede öğütülürken patlamış mısır taneleri gibi zıplayan çekirdeklerden bahsediyorum) önüne geçersiniz ve çekirdekleri öğütüm odasına yukarıdan uygulanan kuvvetle daha verimli ve hızlı biçimde aktarmış olursunuz.

Tek doz(Anlık ihtiyaç kadar) öğütüm yapacaksanız öğütüm ayarınızı bir parça daha ince öğütüm alacak şekilde değiştirin. Yukarıdan baskı olmadığı zaman öğütümün daha kalına kaydığını gözlemleyeceksiniz.
 

raistlin

İyi Bilinen Üye
Pro - İpucu: Mignon ve farklı model öğütücülerde hazne kilidi bulunur. Dolu hazneyi kilidi kapatarak çekirdekler alttan dökülmeyecek şekilde sökebilmeniz ya da öğütüm odasına kahve beslemesini durdurmak içindir. Mignon modelinde kilit kısmı altı yaklaşık 18-20g kahve alabilir. Dolayısıyla tek doz öğütüm yapacaksanız eğer çekirdekleri atıp sanki hazneyi yerinden çıkaracakmış gibi kilidi kapatırsanız zıplamaların ve tutarsızlıkların bir miktar önüne geçmiş olursunuz.

Unutmayın!

Tüm öğütücüler içinde öğütüm odacığı, sağda solda yer alan boşluklar ve çıkış ağzı gibi kısımlarda öğütülmüş kahve birikmesi olur. Modele göre bunun miktarı değişiklik gösterir. Bu birikimin bir kısmı statik, bir kısmı dinamiktir. Statik olan birikimde öğütülmüş kahve boşlukları doldurur ve hareket etmez. Bundan çok fazla endişe etmenize gerek yok. Dinamik olan birikimde ise özellikle çıkış ağzında biriken kahve tamamen atılamaz ve sonraki taze öğütümün ilk safhasında dışarı atılır. Bu da taze çektiğiniz kahvede bir miktar bayat kahve bulunmasına sebep olabilir. Birçok profesyonel arkadaş dahi 20g kahve attım, 20g kahve çıktı, öyleyse öğütücümde atık kahve kalmıyor yanılgısına düşüyor. 0 20g çıktıdan ne kadarı taze ve ne kadarı bir önceki öğütüm / öğütümlerden kalma peki? Çok hızlı bir sirkülasyonunuz varsa bu konuda endişe etmenize gerek yok. Fakat ev ortamında önemli bir hadisedir, o yüzden öğütücünüzün yapısına göre yarım saatten fazla bir bekleme söz konusuysa bir miktar kahveyi öğütüp dökün. Bu bir miktar ve süre kahveye ve öğütücünüze göre değişir elbette. Mignon'lar için 1-2g'lık küçük bir kayıptan bahsedebiliriz. Kimi öğütücüler için bu durum onlarca grama kadar çıkabilir.

Pro - İpucu: Çoğunuzun her saniye sürekli kahve değiştirmediğini ve her seferinde farklı bir espresso hazırlamadığını varsayıyorum. En azından bir paket kahve espresso için satın alındığında bitene kadar değişiklik yapmadığınızı düşünerek tek doz yöntemle çalışmak yerine hazne içerisinde günlük ihtiyacınız kadar(50-60g ya da fazlası) kahve bulundurursanız hem daha tutarlı sonuçlar alırsınız hem de hazne içinde günlerce bekleyen ve bayatlayan kahve derdinden büyük ölçüde kurtulursunuz.

Temel bu hususlara bir yığın ekleme yapabiliriz elbette, ancak halihazırda yeterince uzun bir paylaşım oluyor. Bu noktalardan hareketle kendi en verimli kullanım senaryolarınıza erişebilirsiniz.

TEMİZLİK

Önemli husulardan biri de şüphesiz temizlik. Bunu ne sıklıkta yapacağınız öğütücünüzde ne kadar atık kahve kaldığına, ne sıklıkta kahve değiştirdiğinize ve ne sıklıkta öğütüm yaptığınıza göre değişir. Ama en azından birkaç haftada bir bunu tekrar etmekte fayda var. Grindz vs. gibi temizleyicileri de kullanım talimatlarına göre kullanabilirsininiz, ancak benim bahsedeceğim Mignon'lar üzerinden herhangi özel bir alet ya da sarf malzemesi kullanmadan yapılacak temizliktir. Farklı modellerin farklı özellikleri olabilir, ancak temel olarak atılacak adımlar çok benzerdir:

1) Haznede ve öğütüm odasında kahve kalmadığından ya da hazne kilidinizin kapalı olduğundan emin olun. Öğütüm odasında kalan kahveyi öğüterek boşaltın. Sonrasında öğütücünüzün elektrik bağlantısını kesin ve hazneyi yerinden çıkarın.

IMG_3135.jpg

2) Tırnak ucunuzla Mignon'un sırt kısmında yer alan logoyu kaldırın ve altındaki vidayı sökün.

IMG_3137.jpg

3) Vidayı söktükten sonra üst kapağı bir ucundan kaldırın ve kaydırarak yerinden çıkarın.

IMG_3138.jpg

4) Üst bıçak taşıyıcısını tutan üç vidayı sökün ve üst taşıyıcıyla beraber bıçağı alın. Buradaki vidalar yumuşak malzemeden yapılır genellikle. Aman canım ne kadar kalitesiz malzeme demeyin sakın, bunun bir sebebi var. Sebebi bu vidalara yükleyebileceğiniz aşırı yükün bıçak tutucularınıza zarar verme ihtimali. Aşırı yük durumunda yumuşak olan vida bozulur, ancak pahalı disk tutucunuza zarar gelmemiş olur. Basit ama etkili. Eureka'nın güzel bir özelliği öğütüm ayarının alt bıçağın hareketiyle sağlanmasıdır. Dolayısıyla üst bıçağı söküp temizliği yapıp yerine taktıktan sonra öğütüm ayarınız kaybolmaz. Sonrasında da kahve ve zaman ziyanınız olmaz. Hem ev hem de profesyonel ortamda oldukça faydalıdır.

IMG_3140.jpg

5) Bir elektrik süpürgesi aracılığıyla ne kadar atık kahve varsa çekin. Buradaki tozların öğütücü gövdesine gitmemesine dikkat edin. Yumuşak bir fırça da kullanın gerekirse.

IMG_3141.jpg
 

raistlin

İyi Bilinen Üye
6) Aynı temizlik işlemini çıkardığınız üst bıçağa da uygulayın.

IMG_3142.jpg

7) Öğütücü modelinize göre küçük bir hava pompası ya da yine uzun uçlu fırçayla zarar vermeden girebildiğiniz kadarıyla çıkış ağzını da temizleyin. Öğütücülerinizin öğütme odacığının hemen çıkışında topaklanmaları engellemek ve statiğin önüne de geçmek için ufak bir ekran bulunur. Screen kelimesinin Türkçe karşılığı buna denk gelmiyor ama biz yine de engel diyelim. Lütfen ona zarar vermemeye de dikkat edin temizlik sırasında. O parça ufaktır, ama önemlidir.

8) Söktüğünüz şekilde öğütücünüzün parçalarını yerine takın ve voila, genel olarak temizlik işleminiz bitmiştir.

Epeyce uzun olduğunun farkındayım, kısalttıkça uzadığının da farkındayım. Başlığın ağası gibi görmeyin, yapıcı katkı ve eklemeler yapın, itiraz edin lütfen.

Sevgiler,
Togay
 

raistlin

İyi Bilinen Üye
Hazır rehberi buraya taşımışken temel bir noktaya da yepisyeni değinmek istiyorum.

Öğütücü satın aldınız, bir şekilde yolunda gitmeyen şeyler var. Öğütümleriniz çıplak gözle fark edilecek kadar rezalet durumda... İlk soru genelde şu oluyor:

''Öğütücümün kalibrasyonu mu bozuk?''

Forumlarda görüyorum, paylaşılıyor cevaplar. Elbette iyi niyetll, ama yanlış. Cevaplar şu yönde:

''Öğütücünüzün kalibrasyonu bozuk olabilir.''

DOĞRUSU:

Sevgili arkadaşlar, kalibrasyon dediğimiz hadise öğütücünüzün disklerinin birbirine yaklaşabilme potansiyelinden başka bir şey değildir. Daha teknik konuşacak olursak kalibrasyon, öğütücü diskleriniz ve ayar mekanizması arasında ilişkiden ibarettir. Bir öğütücünün kalibrasyonu onun öğütme aralığını tamamıyla ince ya da kalına doğru çekmekten ibarettir. Sizin öğütmenizdeki homojenlik / partikül dağılımındaki problemlere deva değildir.
Kalibrasyon için kimi cihazlarda basit uygulamalar olabildiği gibi öğütücülerin bizlere gelmesini gerektirecek kadar komplike sistemler de olabiliyor.

DOĞRU SORU: Öğütücümde yanlış olan ne var?

1) Öğütücünüz yepyeni olduğu için disklerinizin üzerindeki üretim kusurlarının gitmesi için biraz zaman vermeniz gerekebilir. Öğütücüler çoğunlukla biraz kullanımdan sonra çok daha iyi performanslı ve stabil hale gelirler.

2) Hizalama problemleri olabilir: Öğütücü disklerinizin birbiriyle olan ilişkisini hem diskler hem de disk tutucular belirler. Bu biraz derin mevzu, ama değineceğim sonra.

3) Çıkış ekranınız bir takım problemlere sebep olabilir

4)
Diskleriniz üzerinde ciddi bir hasar bulunabilir

Daha fazla da sebep sayabilirim ama rica ederim artık şu kalibrasyon yanılgımızdan kurtulalım. :)
 

raistlin

İyi Bilinen Üye
Buraya kadar sabırla okuduysanız ve hala sıkılmadıysanız(Gece vakti sıkılanlar için inanılmaz öğütücülerim var, gel vatandaş gel) şu soruyu soruyor olabilirsiniz:

''Ee bu kalibrasyon hedesi neden var ki o zaman?''

Şu sebepten:

Kötü, yanlış kullanım senaryolarının önüne geçmek ve öğütücüleri aşırı yükten korumak için kimi öğütücülerde fabrika çıkışı olarak kalibrasyon biraz kalına dönük biçimde bırakılır ve sizlerden yeterince inceye inemediğiniz noktaya kadar bu ayarlara dokunmamanız istenir. Bu çoğunlukla ev tipi öğütücülerde görülen bir durumdur. Şimdi ismini vermeyeyim, siz biliyorsunuz ilgili cihazı. (Aman Allah'ım, neler söylüyorum.)

Ticari kalitedeki cihazlarda çoğunlukla sistem böyle olmaz. Kalibrasyon dediğimiz hadise öğütücüyü ve ayar mekanizmasını komple indirecek biçimde sökmeden yapılmaz.

Çok merak eden olursa bir gün yaparız bir atölye, şöyle kemiklerine kadar bir operasyon yaparız. :)
 

NoDRaC

İyi Bilinen Üye
Yönetici
Editör
Konum
İstanbul
İsim
Suat
Daha fazla  
İsim
Suat
Espresso Makinesi
Lelit Bianca
Değirmen
Niche, Comandante
Ekipmanlar
V60, Chemex, Kalita, Melodrip
Kahve Arkadaşlığı İstiyor musunuz?
Evet
Kahve Arkadaşlığı İl
istanbul
Kahve Arkadaşlığı İlçe 1
gaziosmanpaşa
Kahve Arkadaşlığı İlçe 2
taksim
Togay böyle güzel bir rehberi bizimle paylaştığın be siteye katkı sağladığın için teşekkürler.Yazıda koyduğun görseller de harika olmuş. Yeni başlayan arkadaşlara rehberlik edecektir.
 
Üst